سهم شهرداریها و دهیاریها از مالیات بر ارزش افزوده: ماده ۳۹ قانون مالیات بر ارزش افزوده
ماده ۳۹ قانون مالیات بر ارزش افزوده، يكي از مهمترين ماده های این قانون است که تعيين ميكند، وجوهِ وصولشده از محل عوارض و مالیاتها، دقیقاً چگونه و بر اساس چه فرمولها و شاخصهایی در سطح کشور، شهرداریها، دهیاریها، فرمانداریها (روستاهای فاقد دهیاری) و مناطق عشایری توزیع میشود.
ماده 39 با تعیین سهمیههای مشخص بر اساس شاخصهای جمعیت و توسعهنیافتگی، و همچنین گنجاندن تبصرههای حیاتی مانند تخصیص عوارض واحدهای تولیدی به «محل استقرار» و بازگشت ۱۰۰ درصدی عوارض شرکتهای فناور به «پارکهای علم و فناوری»، ساختار توزیع درآمد محلی را نظاممند کرده است.
در ادامه به تشریح جامع ماده ۳۹ قانون مالیات بر ارزش افزوده میپردازیم.
پیشنهاد خواندنی: نحوه توزیع مالیات، عوارض و سهم سلامت
۱. بند الف ماده 39 قانون مالیات ارزش افزوده: سهم شهرداریها، دهیاریها، فرمانداریها
بر اساس بند الف ماده 39 قانون مالیات ارزش افزوده، عوارض و جریمههای مربوط به ماده 7 قانون ارزش افزوده و برخی بندهای ماده ۲۶ ارزش افزوده (مانند طلا و جواهر و نوشابهها) پس از واریز به حساب تمرکز وجوه ادارهکل امور مالیاتی استان، به شکل زیر توزیع میشود:
- سهم ۹۰ درصدی (بر اساس جمعیت): ۹۰ درصد منابع به حساب تمرکز وجوه استان واریز شده و بر اساس شاخص جمعیت میان شهرداریها، دهیاریها، اداره امور عشایر (سهم عشایر) و فرمانداریها (سهم روستاهای فاقد دهیاری) توزیع میگردد.
- سهم ۱۰ درصدی (بر اساس توسعهنیافتگی): ۱۰ درصد مابقی به حساب تمرکز وجوه وزارت کشور واریز شده تا بر اساس آییننامه مصوب هیئت وزیران، میان مناطق مذکور با لحاظ شاخصهای توسعهنیافتگی توزیع گردد.
۲. بند ب ماده ۳۹ ارزش افزوده: فرمول توزیع عوارض سوخت، دخانیات و خودرو میان شهرداری ها و دهیاری ها
مطابق ماده 39 قانون مالیات بر ارزش افزوده، عوارض و جریمههای مربوط به فرآوردههای نفتی، دخانیات (ماده ۲۶ ارزش افزوده) و عوارض سبز شمارهگذاری خودرو (ماده ۲۸ ارزش افزوده) مستقیماً به حساب تمرکز وجوه وزارت کشور واریز شده و با نسبتهای زیر توزیع میشود:
- ۱۲ درصد: سهم کلانشهرها
- ۵۳ درصد: سهم سایر شهرها
- ۳۵ درصد: سهم روستاها و مناطق عشایری
نکته: درصدهای مذکور بر اساس ترکیبی از شاخصهای جمعیت و توسعهنیافتگی انجام میشود.
تبصرههای مهم و کلیدی ماده ۳۹ قانون مالیات ارزش افزوده
تبصرههای ماده 39 مالیات بر ارزش افزوده، ضمانتهای اجرایی، محلهای مصرف و خطقرمزهای توزیع عوارض را به شرح زیر مشخص میکنند:
تبصره ۴: محل استقرار واحد تولیدی
یکی از مهمترین قواعد مالیاتی در تبصره 4 ماده 39 قانون ارزش افزوده نهفته است. بر این اساس، محل اخذ و تخصیص مالیات و عوارض ارزش افزوده واحدهای تولیدی، دقیقاً همان «محل استقرار واحد تجاری» است.
به عبارت دیگر، کارخانهها و واحدهای صنعتی نمیتوانند عوارض خود را در شهرهای دیگر (مانند محل دفتر مرکزی در تهران) ثبت و پرداخت کنند؛ بلکه عوارض آلایندگی و تولید باید صرفاً به حساب شهرداری یا دهیاریِ محل فیزیکیِ کارخانه واریز شود تا در همان منطقه هزینه شود.
تبصره ۷: حمایت صددرصدی از پارکهای علم و فناوری
بر اساس تبصره 7 قانون ماده 39 ارزش افزوده، عوارض ارزش افزوده دریافتی از شرکتهای فناورِ مستقر در پارکهای علم و فناوری، پس از واریز به خزانه، به صورت صد درصد (۱۰۰٪) به همان پارک بازمیگردد. این منابع باید صرف ایجاد، توسعه و نگهداری زیرساختها، فضاها و خدمات شهریِ داخل پارک گردد.
تبصره ۵: بررسی و کنترل هزینهکرد منابع سلامتمحور
مطابق تبصره 5 ماده 39 قانون مالیات بر ارزش افزوده، سهم شهرداریها و دهیاریها از محل عوارض کالاهای آسیبرسان به سلامت (مانند نوشابههای قندی و دخانیات موضوع بندهای پ و ت ماده ۲۶ ارزش افزوده) نباید در هر پروژهای هزینه شود؛ بلکه این منابع باید مطابق با سیاستهای ابلاغی شورای عالی سلامت و امنيت غذایی مصرف شوند.
در کلانشهرها، تصمیمگیری درباره نحوه هزینه کرد عوارض کالاهای آسیب رسان به سلامت، بر عهده کمیتهای متشکل از فرماندار، شهردار و نماینده وزارت بهداشت است.
تبصرههای ۱ و ۲: سهم روستاها و عشایر
بر اساس تبصره های 1 و 2 ماده 39 قانون مالیات بر ارزش افزوده، سهم مناطق عشایری و روستاهای فاقد دهیاری به حساب فرمانداری واریز میشود تا با نظارت دستگاههای اجرایی صرف آبادانی روستا شود.
ضمنا، سهم عشایر از عوارض و جربمه ها، مستقیماً به اداره کل امور عشایر استان واریز می شود.
تبصره ۶: ممنوعیت برداشت متفرقه
طبق تبصره 6 ماده 39 قانون مالیات بر ارزش افزوده، هرگونه برداشت از حساب تمرکز وجوه، به جز پرداخت به حساب شهرداریها، دهیاریها و اشخاص مجاز قانونی، اکیداً ممنوع است.
تبصرههای ۸ و ۹: نظارت و شفافیت
بر اساس تبصره های 8 و 9 ماده 39 قانون مالیات بر ارزش افزوده، کارگروهی متشکل از وزارت کشور، سازمان امور مالیاتی و یک ناظر از مجلس شورای اسلامی بر نحوه اجرای ماده 39 این قانون نظارت دارند و سازمان امور مالیاتی مکلف است هر سه ماه یکبار، میزان وصولی و سهم هر نهاد را به اطلاع عموم مردم برساند.
با ایزی حساب به آسانی قوانین مالیاتی را بیاموزید
عوارض ارزش افزوده واحدهای تولیدی به حساب چه شهری واریز میشود؟
طبق تبصره ۴ ماده ۳۹ ارزش افزوده، محل اخذ مالیات و عوارض ارزش افزوده واحدهای تولیدی، همان «محل استقرار واحد تولیدی» است.
سهم عوارض ارزش افزوده شرکتهای فناور مستقر در پارکهای علم و فناوری چگونه تخصیص مییابد؟
طبق تبصره ۷ ماده 39 قانون مالیات ارزش افزوده، سهم عوارض ارزش افزوده شرکتهای فناور مستقر در پارکهای علم و فناوری به صورت صد درصد (۱۰۰٪) به همان پارک علم و فناوری اختصاص مییابد تا صرف ایجاد، توسعه زیرساختها و خدمات آن شود.
عوارض سوخت و دخانیات (بند ب ماده ۳۹) میان چه بخشهایی تقسیم میشود؟
مطابق بند ب ماده 39 قانون مالیات بر ارزش افزوده، این عوارض به نسبت ۱۲ درصد سهم کلانشهرها، ۵۳ درصد سهم سایر شهرها و ۳۵ درصد سهم روستاها و مناطق عشایری توزیع میگردد.
آیا دولت میتواند از حساب تمرکز وجوه عوارض شهرداریها برداشت های متفرقه داشته باشد؟
خیر. بر اساس تبصره ۶ ماده 39 قانون ارزش افزوده، هرگونه برداشت از حساب تمرکز وجوه به جز پرداخت به شهرداریها، دهیاریها و اشخاص مجاز، ممنوع است.
