نحوه وصول مالیات ارزش افزوده فروش، تکالیف گمرک در ارزش افزوده، مالیات واردات خدمات، ارزش افزوده آب و برق و گاز: ماده 17 مالیات بر ارزش افزوده

ماده ۱۷ قانون مالیات بر ارزش افزوده، یکی از عملیاتی‌ترین و مهمترین ماده های این قانون است که نحوه «وصول»، «نظارت» و «واریز» مالیات ارزش افزوده را در حوزه‌های مختلف تجاری از جمله فروش عمومی، فرآیندهای گمرکی، واردات خدمات و زنجیره انحصاری انرژی (آب، برق، گاز و فرآورده‌های نفتی) تعیین تکلیف می‌کند.

با توجه به مفاد ماده 17، بارِ اصلی جمع‌آوری مالیات بر ارزش افزوده بر دوش عرضه‌کنندگان و مودیان گذاشته شده است؛ اما قانون‌گذار برای بخش‌های خاصی مانند واردات و صنایع پالایشگاهی و نیروگاهی، مکانیزم‌های ویژه‌ای به صورت تک‌مرحله‌ای یا نظارت برخط طراحی کرده است.

در ادامه به تشریح جامع ماده ۱۷ قانون مالیات بر ارزش افزوده می‌پردازیم.

پیشنهاد خواندنی: پذیرش اعتبار مالیاتی ارزش افزوده خریدار در وضعیت عبور از حد مجاز

۱. تکلیف عمومی وصول و واریز مالیات بر ارزش افزوده فروش

پایه و اساس وصول مالیات ارزش افزوده در ماده 17 قانون مالیات بر ارزش افزوده تعریف شده است:

• مؤدیان مکلفند مالیات ارزش افزوده فروش را از خریدار یا کارفرما وصول کنند.
• پس از کسر مالیات ارزش افزوده خرید که مودی در زمان خرید پرداخت کرده است(اعتبار مالیاتی)، مابه‌التفاوت را مطابق مقررات به حساب سازمان امور مالیاتی واریز نماید.

پیشنهاد خواندنی: مالیات ارزش افزوده فروش در فاکتور الکترونیکی ثبت شده در سامانه مودیان

۲. تبصره 1 ماده 17 قانون مالیات ارزش افزوده: اختیار سازمان امور مالیاتی برای واریز همزمان مالیات بر ارزش افزوده با صدور صورتحساب

مطابق تبصره 1 ماده 17 قانون ارزش ارزش افزوده، در مواردی که سازمان امور مالیاتی ریسک وصول مالیات را بالا بداند، اختیارات ویژه‌ای زیر را دارد:

• ادره مالیات می‌تواند تمام یا برخی از مؤدیان (یا مشتریان آن‌ها) را مکلف کند که مالیات ارزش افزوده فاکتور را همزمان با صدور صورتحساب مستقیماً به حساب سازمان امور مالیاتی واریز کنند.
• مبلغ ارزش افزوده ای که در زمان صدور فاکتور، پرداخت می‌شود، به حساب بستانکاری فروشنده منظور گردیده و برای خریداری که مصرف کننده نهایی نباشد، به عنوان اعتبار مالیاتی ارزش افزوده ثبت می‌شود.

پیشنهاد خواندنی: کسر مالیات ارزش افزوده 8 درصدی همزمان با انجام تراکنش

۳. تکالیف گمرک جمهوری اسلامی ایران در خصوص مالیات بر ارزش افزوده؛ تبصره ۲ و ۳ ماده 17 مالیات بر ارزش افزوده

امور گمرکی و واردات کالا به شدت تحت نظارت ماده 17 قانون مالیات بر ارزش افزوده قرار دارد:

• ترخیص قطعی و متروکه کالا: گمرک جمهوری اسلامی مکلف است مالیات بر ارزش افزوده کالاهای وارداتی را در زمان «ترخیص قطعی» و کالاهای متروکه را «قبل از ترخیص نهایی» وصول کرده و به صورت برخط به حساب سازمان مالیاتی واریز کند.
• ورود موقت کالا: گمرک موظف است در واردات موقت و ورود موقت، جهت پردازش آن، تضمین‌های لازم را برای پرداخت مالیات بر ارزش افزوده طبق قانون امور گمرکی اخذ نماید.
• تکلیف مناطق آزاد: واردکنندگان کالا از مناطق آزاد تجاری-صنعتی به سرزمین اصلی باید کالا را به گمرک اظهار کنند. گمرک بخشِ «تولید داخلِ» کالا (بر اساس ماده ۶۵ قانون احکام دائمی) را فقط مشمول مالیات بر ارزش افزوده، و بخشِ «کالای وارداتی» را مشمول مالیات، عوارض و حقوق ورودی می‌کند.

پیشنهاد خواندنی: نحوه محاسبه مأخذ مالیات بر ارزش افزوده واردات کالا

4. تکلیف واردکنندگان خدمت؛ تبصره ۴ ماده 17 قانون مالیات بر ارزش افزوده

بر اساس تبصره 4 ماده 17 قانون ارزش افزوده، خدماتی که از خارج از کشور به داخل منتقل می‌شوند نیز از دید این قانون دور نمانده‌اند:

•  واردکنندگان خدمت مکلفند با رعایت تبصره ۳ ماده ۱۰ قانون مالیات بر ارزش افزوده، مالیات و عوارض ارزش افزوده متعلقه را محاسبه و پرداخت نمایند (مشروط بر اینکه محل ارائه و مصرف خدمت خارج از ایران نباشد).

۵. مالیات ارزش افزوده زنجیره آب، برق، گاز و فرآورده‌های نفتی؛ تبصره ۵ ماده 17 قانون مالیات بر ارزش افزوده

یکی از مهم‌ترین و پیچیده‌ترین بخش‌های ماده ۱۷ قانون ارزش افزوده، تعیین تکلیف مالیات ارزش افزوده انرژی است:

• مالیات و عوارض ارزش افزوده آب، برق، گاز و نفت تولیدی و فرآورده‌های آن، فقط یک‌بار در زمان فروش (صدور صورتحساب) در انتهای زنجیره تولید و توزیع محاسبه، ثبت و وصول می‌شود.
• مالیات ارزش افزوده انرژی، توسط شرکت‌های تابعه وزارت نفت، پالایشگاه‌ها، شرکت‌های گاز استانی و شرکت‌های زیرمجموعه وزارت نیرو بر مبنای قیمت فروش مصوب داخلی انجام شده و پس از کسر اعتبارات زنجیره، به حساب خزانه‌داری کل کشور واریز می‌گردد.

پیشنهاد خواندنی: اطلاعیه شماره 24 سازمان امور مالیاتی

نکات مهم ماده ۱۷ قانون مالیات بر ارزش افزوده به زبان ساده

1.  مودی به عنوان فروشنده کالا و خدمات، وکیل وصول مالیات ارزش افزوده دولت از خریدار هست؛ در واقع باید مالیات ارزش افزوده را از خریدار دریافت کند، از مالیات های ارزش افزوده خرید خود کسر کند و مابقی را به سازمان مالیاتی پرداخت کند.
2. گمرک اجازه ترخیص کالای وارداتی بدون پرداخت قطعی ارزش افزوده را ندارد.
3. کالاهایی که از مناطق آزاد به سرزمین اصلی می‌آیند باید در گمرک اظهار شده و مالیات ارزش افزوده آن‌ها پرداخت شود.
4. مالیات بر ارزش افزوده انرژی (برق، آب، گاز و سوخت) در میان زنجیره دریافت نمی‌شود؛ بلکه فقط یک‌بار در انتهای زنجیره توسط شرکت‌های بزرگ دولتی و توزیع نیرو، محاسبه و وصول می‌گردد.

با ایزی حساب به آسانی قوانین مالیاتی را بیاموزید