مأخذ محاسبه مالیات بر ارزش افزوده در زمان تخفیف; ماده ۵ قانون مالیات بر ارزش افزوده
ماده ۵ قانون مالیات بر ارزش افزوده، پایه و اساس تمام محاسبات مالیات ارزش افزوده را مشخص میکند.
این ماده تعیین میکند که مالیات بر ارزش افزوده، دقیقاً باید روی چه عددی محاسبه شود که در اصطلاح حسابداری به آن «مأخذ محاسبه» میگویند.
در ماده 5، قانونگذار تفاوت بسیار بزرگی میان مؤدیان عضو سامانه مودیان و مؤدیان متخلف یا غیرعضو قائل شده است.
با توجه به مفاد این ماده، عضویت در سامانه مؤدیان و صدور صورتحساب الکترونیکی، مؤدی را از رسیدگیهای سختگیرانه و ارزشگذاریهای کارشناسی نجات میدهد. همچنین این ماده خط قرمزهای مهمی را برای مواردی که نباید در پایه محاسبه مالیات ارزش افزوده قرار گیرند (مانند تخفیفات) روشن کرده است.
در ادامه به تشریح ماده ۵ قانون مالیات بر ارزش افزوده میپردازیم.
پیشنهاد مطالعه: ماده 7 قانون ارزش افزوده
۱. مأخذ محاسبه مالیات ارزش افزوده برای مؤدیان عضو سامانه مودیان
مطابق ماده 5 ارزش افزوده، مأخذ محاسبه مالیات بر ارزش افزوده فروش برای مودیانی که تکالیف خود را بهدرستی در سامانه مودیان می دهند، مبلغ فروش خالص درج شده در صورتحساب الکترونیکی ثبت شده در کارپوشه مالیاتی است.
به عبارت دیگر، سازمان امور مالیاتی عدد فروش خالص را که مودی در فاکتور ارسال شده در سامانه مودیان ثبت کرده است، بدون هیچگونه دخل و تصرفی به عنوان پایه محاسبه مالیات ارزش افزوده قبول کرده و رسیدگی مضاعفی در آن انجام نخواهد داد.
پیشنهاد خواندنی: ماخد محاسبه مالیات ارزش افزوده فاکتور الکترونیکی طلا
۲. تبصره 1 ماده 5 قانون مالیات بر ارزش افزوده: نحوه برخورد با مؤدیان متخلف و غیرعضو در سامانه مودیان
بر اساس تبصره 1 ماده 5 قانون ارزش افزوده، چنانچه مؤدی در سامانه مودیان ثبتنام نکرده باشد یا طبق ماده ۹ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان متخلف شناخته شود، موارد زیر رخ می دهد:
- مأخذ محاسبه مالیات بر ارزش افزوده برای این اشخاص، ارزش روز کالا یا خدمت در زمان تعلق مالیات ارزش افزوده است نه مبلغی که مودی ادعا میکند که فروخته.
- ارزش روز کالا و خدمات ارائه شده، توسط سازمان امور مالیاتی و از طریق استعلام از مراجع ذیصلاح یا تعیین هیأتهای کارشناسی مشخص میشود.
- سازمان امور مالیاتی مختار است برای تعیین ماخد محاسبه مالیات بر ارزش افزوده، دفاتر و اسناد (الکترونیکی یا کاغذی) مؤدی را مطالبه و بررسی کند و مؤدی قانوناً مکلف به ارائه آنها است.
نکته: تبصره 1 ماده 5، در واقع یک اهرم فشار قدرتمند است تا نشان دهد انجام ندادن تکالیف سامانه مودیان، نه تنها باعث فرار مالیاتی نمیشود، بلکه موجب شده که اداره دارایی بر اساس «ارزش روز بازار» و تشخیص کارشناسان خود، مالیات ارزش افزوده را با بالاترین ضریب ممکن مطالبه کند.
پیشنهاد مطالعه: ماده 8 مالیات بر ارزش افزوده
۳. تبصره 2 ماده 5 قانون ارزش افزوده: چه مواردی جزء مأخذ محاسبه مالیات بر ارزش افزوده نیستند؟
یکی از مهمترین بخشهای ماده ۵ قانون ارزش افزوده، تبصره ۲ است که دقیقاً مشخص میکند چه مبالغی نباید در پایه محاسبه مالیات ارزش افزوده (پیش از اعمال نرخ ۱۰ درصد) قرار گیرند.
مواردی که نباید در محاسبه مالیات بر ارزش افزوده مبنا قرار گیرند، عبارتند از:
- انواع تخفیفات اعطائی: مالیات ارزش افزوده فقط به مبلغ نهاییِ پس از کسر تخفیف تعلق میگیرد.
- مالیات و عوارض پرداخت شده قبلی: مالیاتی که قبلاً توسط عرضهکننده روی این کالا پرداخت شده، دوباره در پایه مالیات بر ارزش افزوده قرار نمیگیرد (جلوگیری از مالیات بر مالیات).
- سایر مالیاتهای غیرمستقیم و عوارض قانونی که در هنگام عرضه کالا و خدمات تعلق گرفتهاند.
- وجوه دولتی و شهرداریها: مبالغی که طبق قوانین دیگر وصول و به حساب درآمد عمومی یا شهرداریها واریز میشود.
- کمکهای شهرداریها به سازمانهای غیرانتفاعی وابسته به خودشان.
- یارانه پرداختی دولت بابت جبران قیمت کالاها و خدمات مشمول قیمتگذاری.
- جابجایی بودجه بین شرکتهای تابعه: وجوهی که در ردیفهای بودجهای بین شرکتهای تابعه جابجا میشود (به شرطی که بابت خرید و فروش کالا و خدمات نباشد).
پیشنهاد مطالعه: ماده 6 قانون مالیات ارزش افزوده
نکات مهم ماده ۵ قانون مالیات بر ارزش افزوده به زبان ساده
- برای مودیانی که از سامانه مودیان استفاده می کنند، مأخذ مالیات ارزش افزوده همان مبلغ ثبتشده در فاکتور است و سازمان امور مالیاتی به آن اعتماد میکند.
- در صورت استفاده نکردن مودی از سامانه مودیان، اداره مالیات مبلغ درج شده در فاکتور را قبول نداشته و مالیات ارزش افزوده آن را بر اساس «قیمت روز کالا در بازار» و با تشخیص کارشناسان محاسبه میکند.
- تخفیفها مشمول ارزش افزوده نمیشوند؛ یعنی مالیات ارزش افزوده، باید بعد از کسر تخفیف از مبلغ فروش محاسبه شود.
- کمکهای بلاعوض شهرداریها، یارانههای دولتی و جابجایی بودجه درونسازمانی (غیرتجاری)، مشمول پرداخت مالیات بر ارزش افزوده نیستند.
- مؤدیان متخلف موظفند کلیه دفاتر و اسناد خود را در اختیار کارشناسان مالیاتی قرار دهند و حق کتمان ندارند.
پیشنهاد خواندنی: کالاها و خدمات معاف از مالیات بر ارزش افزوده
مأخذ محاسبه مالیات بر ارزش افزوده برای مودیانی که از سامانه مودیان استفاده می کنند، چیست؟
بر اساس ماده 5 قانون ارزش افزوده، ارزش فروش مندرج در صورتحساب الکترونیکی که خود مؤدی در سامانه مؤدیان ثبت کرده است، ملاک و مأخذ محاسبه مالیات بر ارزش افزوده قرار میگیرد.
آیا به تخفیفات درج شده در فاکتور مالیات ارزش افزوده تعلق میگیرد؟
خیر. مطابق بند الف تبصره ۲ ماده ۵ قانون ارزش افزوده، انواع تخفیفات اعطائی جزء مأخذ محاسبه مالیات بر ارزش افزوده نیستند و ارزش افزوده باید روی مبلغ باقیمانده پس از کسر تخفیف محاسبه شود.
نحوه محاسبه مالیات بر ارزش افزوده برای اشخاصی که از سامانه مودیان استفاده نمی کنند، چگونه است؟
بر اساس ماده 5 ارزش افزوده، در صورتی که مودیان ثبت صورتحساب الکترونیکی را در سامانه مودیان انجام ندهند، ارزش روز کالا یا خدمت در زمان معامله ملاک محاسبه مالیات بر ارزش افزوده بوده که توسط سازمان امور مالیاتی، کارشناسان یا استعلام از مراجع ذیصلاح مشخص میشود.
آیا سازمان امور مالیاتی میتواند دفاتر اشخاص غیرعضو در سامانه مودیان را بررسی کند؟
بله. طبق تبصره ۱ ماده 5 ارزش افزوده، اداره دارایی میتواند از دفاتر، اسناد و مدارک (کاغذی یا الکترونیکی) این مؤدیان استفاده کرده و مؤدی نیز قانوناً مکلف به ارائه آنها به مأموران مالیاتی است.
آیا یارانههایی که دولت به برخی کالاها میدهد مشمول مالیاات ارزش افزوده است؟
خیر. مطابق بند ج تبصره ۲ ماده 5 قانون ارزش افزوده، یارانه پرداختی دولت بابت جبران قیمت کالاها و خدمات مشمول قیمتگذاری، جزء مأخذ محاسبه مالیات قرار نمیگیرد.
اگر شرکتی وجهی را برای شرکت تابعه خود واریز کند، آیا باید ارزش افزوده پرداخت شود؟
طبق بند چ تبصره ۲ ماده 5 ارزش افزوده، وجوهی که از ردیفهای بودجهای بین شرکتهای تابعه جابجا میشود، به شرطی که بابت خرید و فروش کالا و خدمات نباشد، جزء مأخذ مالیات محسوب نمیگردد.
