تبصره 5 ماده 17 ارزش افزوده، حذف مالیات بر ارزش افزوده در زنجیره آب، برق، نفت و گاز

 

آیا شما در صنعت آب، برق یا نفت و گاز فعال بوده و نمی‌دانید باید برای فروش محصول به همکارانتان، باید فاکتور را با مالیات بر ارزش افزوده صادر کنید یا خیر؟

طبق آیین‌نامه اجرایی تبصره ۵ ماده ۱۷ قانون مالیات بر ارزش افزوده، نحوه محاسبه و دریافت مالیات بر ارزش افزوده در صنایع فروش آب، برق، نفت و گاز به شرح زیر است.

هدف قانون‌گذار ساده است: «حذف گردش بیهوده وجه نقد در زنجیره.» یعنی نیروگاه نباید از شرکت توزیع مالیات بر ارزش افزوده دریافت کند؛ بلکه فقط شرکت توزیع باید از مشترک نهایی مالیات بر ارزش افزوده را دریافت کند.

در این مقاله، جزئیات آیین‌نامه تبصره 5 ماده 17 ارزش افزوده و لیست کالاهای مشمول را بررسی می‌کنیم:

 

 

۱. منظور از کالاهای زنجیره در تبصره 5 ماده 17 ارزش افزوده چیست؟ (فقط اقلام زیر)

 

تبصره 5 ماده 17 ارزش افزوده شامل همه کالاها و خدمات نمی‌شود، بلکه فقط شامل موارد زیر است:

 

• آب: آب تحویلی و خدمات انتقال.

• برق: برق تحویلی، آمادگی تولید، خدمات انتقال و توزیع.

• نفت و گاز: نفت خام، میعانات گازی، گاز طبیعی (خام و تصفیه شده).

• فرآورده‌های نفتی: ۵ فرآورده اصلی (بنزین، نفت‌گاز، نفت سفید، نفت کوره، گاز مایع)، سوخت هوایی و سایر فرآورده‌های تولیدی پالایشگاه‌ها.

 

 

پایانه فروشگاهی به چه معناست و چه ویژگی‌هایی باید باشد؟

 

 

 

۲. قانون مهم تبصره 5 ماده 17 ارزش افزوده: فروش در زنجیره = مالیات بر ارزش افزوده ممنوع

اگر شما جزو «اشخاص ماقبل انتهای زنجیره» هستید (مثلاً نیروگاه برق یا پالایشگاه نفت) و محصول خود را به نفر بعدی در زنجیره (مثلاً شرکت توزیع برق یا پخش فرآورده) می‌فروشید، اقدامات زیر را انجام دهید:

 

• بابت فروش در زنجیره، باید صورتحساب صادر کنید.

• در صورتحساب صادر شده، نباید هیچ‌گونه مالیات و عوارض ارزش افزوده را در فاکتور محاسبه و درج کنید.

 

 

 

چقدر وقت دارم فاکتور فروش را به سامانه مودیان ارسال کنم؟

 

 

۳. مالیات بر ارزش افزوده بابت فروش آب، برق، نفت و گاز از چه افرادی باید دریافت شود؟ (انتهای زنجیره)

 

در هنگام فروش آب، برق، نفت و گاز، مالیات بر ارزش افزوده فقط زمانی ایجاد می‌شود که کالا به «مصرف‌کننده نهایی» یا شخصی خارج از این زنجیره فروخته شود.

مأخذ مالیات بر ارزش افزوده بابت فروش آب، برق، نفت و گاز : قیمت فروش مصوب داخلی در انتهای زنجیره، ماخد محاسبه مالیات بر ارزش افزوده است، به عبارت دیگر:

یعنی به طور مثال: قبض برق خانه شما یا بنزینی که در پمپ بنزین می‌زنید، مشمول مالیات بر ارزش افزوده است، اما جابجایی برق بین نیروگاه و دیسپاچینگ معاف از محاسبه مالیات بر ارزش افزوده است.

 

نکته مهم: تبصره 5 ماده 17 ارزش افزوده فقط برای همان کالاهای نام برده شده (آب، برق، سوخت) است.

 به طور مثال: اگر یک شرکت پالایشگاهی، ضایعات آهن بفروشد یا خدمات هتل‌داری ارائه دهد (که جزو کالاهای زنجیره نیست)، باید طبق روال عادی برای آن‌ها فاکتور با مالیات بر ارزش افزوده صادر کند.

 

 

آیا استفاده از پایانه فروشگاهی برای تمام مؤدیان الزامی است؟

 

 

4. یارانه دولتی به شرکتهای زنجیره معاف بر مالیات ارزش افزوده است

یارانه‌هایی که دولت به شرکت‌های زنجیره (مثل شرکت آب و فاضلاب) پرداخت می‌کند، جزو مأخذ محاسبه مالیات بر ارزش افزوده نیست و مالیات بر ارزش افزوده به آن تعلق نمی‌گیرد.

 

 

سوالات متداول درباره آیین‌نامه تبصره 5 ماده 17 ارزش افزوده – اطلاعیه شماره 16

 

۱. آیا نیروگاه‌ها باید بابت فروش برق به شرکت مدیریت شبکه مالیات بر ارزش افزوده دریافت کنند؟

خیر. طبق آیین‌نامه تبصره 5 ماده 17 ارزش افزوده، فروش در حلقه‌های ماقبل انتهای زنجیره (بین تولیدکننده و توزیع‌کننده) مستلزم محاسبه و درج مالیات بر ارزش افزوده نیست.

۲. کدام فرآورده‌های نفتی مشمول تبصره 5 ماده 17 ارزش افزوده هستند؟

۵ فرآورده اصلی (بنزین، گازوئیل، نفت سفید، نفت کوره، گاز مایع)، سوخت هوایی و سایر فرآورده‌های نفتی و افزودنی‌های تولیدی پالایشگاه‌های داخلی مشمول تبصره 5 ماده 17 ارزش افزوده هستند.

 

۳. آیا باید بابت واردات بنزین مالیات بر ارزش افزوده پرداخت شود؟

واردات بنزین، سوخت هواپیما و گاز طبیعی توسط وزارت نفت و شرکت‌های تابعه، در مرحله واردات و گمرک مستلزم پرداخت مالیات و عوارض ارزش افزوده نیست و مالیات ارزش افزوده آن در مراحل بعدی فروش اخذ می‌شود.

 

۴. منظور از اشخاص انتهای زنجیره در تبصره 5 ماده 17 ارزش افزوده چه کسانی هستند؟

اشخاص انتهای زنجیره تبصره 5 ماده 17 ارزش افزوده عبارتند از: شرکت‌هایی که مستقیماً با مصرف‌کننده سروکار دارند. مثل: شرکت‌های توزیع نیروی برق، شرکت‌های گاز استانی، شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی و شرکت‌های آب و فاضلاب استانی.

 

۵. آیا خرید تجهیزات توسط اشخاص مشمول تبصره 5 ماده 17 ارزش افزوده این بدون مالیات و عوارض ارزش افزوده است؟

خیر. تبصره 5 ماده 17 ارزش افزوده فقط مربوط به فروش «کالای زنجیره» (خودِ آب و برق و نفت) است. خرید سایر کالاها و خدمات توسط این شرکت‌ها مشمول قوانین عادی است و اعتبار مالیاتی آن قابل پذیرش است.

 

جمع‌بندی و راهکار هوشمندانه

تشخیص اینکه “آیا مشتری من جزو اشخاص زنجیره تبصره 5 ماده 17 ارزش افزوده هست یا نه؟” و “آیا این کالا جزو لیست معافیت مالیات بر ارزش افزوده زنجیره است؟”، برای حسابداران این صنایع چالش‌برانگیز است. یک اشتباه کوچک یعنی جریمه سنگین عدم صدور صورتحساب صحیح.

 

 

💡 ایزی‌حساب؛ مدیریت هوشمند انرژی

نرم‌افزار ایزی‌حساب برای صنایع یوتیلیتی (Utility) و انرژی راهکار دارد.

• تشخیص خودکار: لیست شرکت‌های زنجیره (معرفی شده توسط وزارت نیرو و نفت) در نرم افزار ایزی حساب تعریف می‌شود.

• صدور فاکتور هوشمند: اگر خریدار جزو زنجیره باشد، ایزی حساب به صورت اتوماتیک مالیات بر ارزش افزوده را صفر در نظر می‌گیرد.

• تفکیک کالا: اگر کالای غیرمرتبط بفروشید، ایزی حساب مالیات بر ارزش افزوده را بابت فروش آن کالا را محاسبه می‌کند.

 

 

 

همین حالا ثبت‌نام کنید و حسابداری پیچیده انرژی را با ایزی‌حساب ساده کنید