فرهنگ لغت حسابداری (بخش ۱): اصول حسابداری (Accounting Principles)، الفبای زبان مالی و ۶ اصل بنیادی که هر مدیری باید بداند | ایزی‌حساب

 

حسابداری فقط جمع و تفریق چند عدد نیست؛ حسابداری یک زبان بین‌المللی با قواعدی سفت و سخت است. وقتی از «مبنای تعهدی» یا «اصل تطابق» صحبت می کنیم، دقیقاً منظورمان چیست؟ در اولین قسمت از سری مقالات «دایره‌المعارف حسابداری»، به سراغ ریشه و فونداسیون رفته‌ایم. در ادامه، ۶ اصل بنیادی که اگر رعایت نشوند، گزارش‌های مالی شما بی‌اعتبار خواهند بود را بررسی می کنیم:

 

هر تخصص، قواعدی دارد. حسابداری هم قواعدی دارد که به آن GAAP (اصول پذیرفته‌شده حسابداری) می‌گویند. اگر این قواعد را رعایت نکنید، صورت‌های مالی شما از نظر بانک‌ها، سرمایه‌گذاران و سازمان امور مالیاتی «بی‌اعتبار» است.

 

در این بخش، مهم‌ترین اصطلاحات بنیادی حسابداری را به زبان ساده بیان کرده‌ایم:

 

 

۱. اصول پذیرفته‌شده حسابداری (GAAP) 📜

 

• تعریف: اصول پذیرفته‌شده حسابداری (GAAP)، مجموعه‌ای از استانداردها و قواعد کلی که تمام حسابداران باید از آن پیروی کنند تا گزارش‌های مالی شرکت‌ها قابل مقایسه باشد.

• چرا مهم است؟ بدون اصول پذیرفته‌شده حسابداری (GAAP)، قواعد مشخص و خاصی برای حسابداری و گزارشگری مالی وجود ندارد و هر شرکتی عملیات حسابداری خود را به شکل دلخواه انجام می دهد، مثلا محاسبه سود و زیان شرکت، که می تواند از روشهای مختلف بدست آید.

• نقش ایزی‌حساب: تمام سندهای مکانیزه در ایزی‌حساب، طبق آخرین استانداردهای حسابداری ایران (که بر پایه GAAP است) صادر می‌شود.

 

 

۲. مبنای تعهدی (Accrual Basis) – (اصل ضروری برای مالیات) ⏳

 

• تعریف: در مبنای تعهدی (Accrual Basis)، درآمد و هزینه در زمان «وقوع» ثبت می‌شود، نه زمان «دریافت یا پرداخت وجه نقد».

مثال: اگر اسفندماه کالایی را  فروختید ولی پولش را فروردین دریافت کردید، درآمدش باید در همان اسفند سال قبل (زمان وقوع درآمد) شناسایی و ثبت شود.

نکته: سامانه مودیان و قوانین مالیاتی ایران کاملاً بر اساس مبنای تعهدی هستند.

 

۳. اصل تطابق هزینه با درآمد (Matching Principle) ⚖️

 

• تعریف: اصل تطابق هزینه با درآمد (Matching Principle) می‌گوید هر هزینه‌ای که برای کسب درآمد انجام داده‌اید، باید در همان دوره‌ای شناسایی و ثبت شود که درآمدش ثبت شده است.

• کاربرد: به طور مثال،  اگر یک دستگاه خریدید که ۵ سال کار می‌کند (عمر مفید 5 سال)، نباید بهای خرید آن دستگاه را یکجا به عنوان هزینه شناسایی و ثبت کنید؛ بلکه باید طی ۵ سال (به صورت استهلاک) تقسیم کنید تا با درآمد هر سال با هزینه های مرتبط با آن تطابق داشته باشد.

 

 

۴. اصل تحقق درآمد (Revenue Recognition) 💰

 

• تعریف: طبق اصل تحقق درآمد (Revenue Recognition) ، درآمد زمانی شناسایی و ثبت می‌شود که فرآیند کسب آن کامل شده باشد (معمولاً وقتی مالکیت کالا به خریدار منتقل می‌شود، ،فرآیند کسب درآمد کامل شده است)، حتی اگر وجه نقدی رد و بدل نشده باشد.

 

۵. فرض تداوم فعالیت (Going Concern) 🏢

 

• تعریف: طبق فرض تداوم فعالیت (Going Concern)، حسابدار فرض می‌کند که در شرایط عادی، شرکت قرار نیست ورشکست شود و تا آینده قابل پیش‌بینی به کارش ادامه می‌دهد.

• اهمیت: اگر فرض تداوم فعالیت (Going Concern) در واحد تجاری نباشد، روش حسابدای کمی تغییر می کند، مثلا: نمی‌توانیم دارایی‌هایی مثل ساختمان را در ترازنامه به قیمت تمام شده گزارش کنیم، بلکه باید آن‌ها را به قیمت حراج (نقدشوندگی فوری) شناسایی و ثبت کنیم.

 

 

 

 

چرا بهتر است که من به عنوان فروشنده کالا و خدمات، خریدار را ملزم به تایید زودهنگام فاکتور نسیه سامانه مودیان کنم؟

 

 

 

 

۶. سال مالی (Fiscal Year) 📅

 

• تعریف: سال مالی (Fiscal Year) عبارت است از: یک دوره فرضی ۱۲ ماهه، 6 ماهه و یا 3 ماهه، که شرکت برای بستن حساب‌ها و محاسبه سود و زیان انتخاب می‌کند.

• نکته: سال مالی لزوماً با سال شمسی (۱ فروردین تا ۲۹ اسفند) یکی نیست، اما در ایران، سال مالی معمولاً منطبق با سال شمسی است.

 

سوالات متداول – بخش اصول حسابداری (Accounting Principles)

 

۱. تفاوت حسابداری نقدی (Cash Basis) با تعهدی (Accrual Basis) چیست؟

در حسابداری نقدی، ملاک «دریافت و پرداخت وجه نقد» است، اما در حسابداری تعهدی، ملاک «انجام معامله» است.

 

۲. چرا باید از اصول پذیرفته‌شده (GAAP) پیروی کنیم؟

دلیل پیروی از اصول پذیرفته‌شده (GAAP) را میتوان در بکارگیری روشهای حسابداری یکسان برای شناسایی و ثبت رویدادهای مالی خلاصه کرد، همچنین اگر دفاتر شما طبق این اصول نباشد، ممیز مالیاتی دفاتر را رد می‌کند و مالیات را علی‌الرأس (تشخیصی) می‌بندد.

 

۳. آیا نرم‌افزار ایزی‌حساب اصل تطابق را رعایت می‌کند؟

بله. به عنوان مثال، وقتی دارایی خریداری می کنیذ=د، سیستم به جای ثبت آن به عنوان هزینه، آن را به عنوان دارایی شناسایی و ثبت کرده و استهلاک آن را در طول زمان محاسبه می‌کند (رعایت دقیق اصل تطابق).

 

 

رعایت اصل تطابق یا مبنای تعهدی در اکسل یا دفاتر دستی بسیار سخت و پرخطاست.

ایزی‌حساب طوری طراحی شده که بدون اینکه شما درگیر تعاریف پیچیده حسابداری شوید، تمام اصول استاندارد حسابداری (GAAP) را در پس‌زمینه اجرا می‌کند.

 

 

شروع رایگان با حسابداری استاندارد